เช้านี้ร่างกายคุณ “ชงกาแฟ” ให้ตัวเองไปแล้วหนึ่งแก้ว
เคยสังเกตไหมคะ บางเช้าเราตื่นมาแล้วค่อยๆ รู้สึกตัว สมองเริ่มทำงาน ตาเริ่มสว่าง ทั้งที่ยังไม่ได้แตะกาแฟเลยสักหยด นั่นเพราะร่างกายเรามีระบบ “ปลุก” ของตัวเองอยู่แล้ว และพระเอกของเรื่องนี้คือฮอร์โมนชื่อ Cortisol
Cortisol ไม่ได้มีไว้แค่ตอนเครียด
หลายคนรู้จัก Cortisol ในชื่อ “ฮอร์โมนความเครียด” จนเผลอคิดว่ามันเป็นตัวร้าย แต่จริง ๆ แล้ว Cortisol ทำงานเบื้องหลังเราแทบทุกเรื่อง ตั้งแต่ดึงพลังงานมาใช้ ควบคุมความดันเลือด ไปจนถึงดูแลระบบภูมิคุ้มกัน
และมันมีนิสัยน่ารักอย่างหนึ่งคือ ตื่นก่อนเรา
ในช่วงประมาณ 30–45 นาทีหลังตื่น ระดับ Cortisol มักเพิ่มขึ้นตามธรรมชาติ นักวิทยาศาสตร์เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า Cortisol Awakening Response (CAR) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเตรียมระบบต่าง ๆ ของร่างกายให้พร้อมรับวันใหม่ [1]
แล้ว Cortisol ที่เพิ่มขึ้น ทำให้อ้วนไหม?
นี่แหละค่ะ คือคำถามที่หลายคนน่าจะสงสัยที่สุด เพราะเมื่อรู้ว่าคาเฟอีนสามารถกระตุ้น Cortisol ได้ หลายคนอาจคิดต่อทันทีว่า
คำตอบคือ ยังสรุปแบบนั้นไม่ได้ค่ะ การที่ Cortisol เพิ่มขึ้นชั่วคราวหลังได้รับคาเฟอีน ไม่ได้หมายความว่าไขมันในร่างกายจะเพิ่มขึ้นตามทันที
หลังดื่มกาแฟแก้วแรกจะเกิดอะไรขึ้นในร่างกาย
คาเฟอีนก็กระตุ้น Cortisol ได้เหมือนกันค่ะ งานวิจัยในชายสุขภาพดี 47 คน ให้คาเฟอีนขนาด 3.3 มก./กก. ซึ่งผู้วิจัยเทียบกับกาแฟประมาณ 2–3 แก้ว พบว่า Cortisol สูงกว่ากลุ่มที่ได้รับยาหลอกราว 30% ที่ 60 นาทีหลังรับคาเฟอีน [2]
ฟังดูน่าตกใจ แต่ลองนึกถึงตอนเราวิ่งออกกำลังกาย หัวใจเต้นเร็ว หายใจแรง ตัวร้อน การเปลี่ยนแปลงชั่วคราวเป็นส่วนหนึ่งของการตอบสนองตามปกติของร่างกาย เช่นเดียวกัน ตัวเลข Cortisol ที่เพิ่มขึ้นในการทดลองนี้เพียงอย่างเดียว ยังบอกผลระยะยาวต่อน้ำหนักไม่ได้
ร่างกายเราฉลาดกว่าที่คิด
อีกการศึกษาหนึ่งในผู้ใหญ่ 96 คนพบว่า การดื่มคาเฟอีนเป็นประจำทำให้การตอบสนองของ Cortisol ลดลงบางส่วน โดยเฉพาะการรับคาเฟอีนช่วงเช้า เมื่อเทียบกับช่วงที่งดคาเฟอีน แต่ความเคยชินนี้ไม่สมบูรณ์ และคาเฟอีนช่วงหลังของวันยังอาจกระตุ้น Cortisol ได้ [3]
แต่ละคนตอบสนองต่อคาเฟอีนต่างกัน กาแฟแก้วเดียวกันอาจทำให้เพื่อนเราใจสั่น แต่เรากลับรู้สึกเฉย ๆ ก็ได้ ไม่มีใครผิด ร่างกายแค่ต่างกัน
กาแฟไม่ใช่แค่คาเฟอีน
งานทดลองที่ยกมาข้างต้นให้ คาเฟอีนในปริมาณที่ควบคุมได้ แต่ชีวิตจริงเราดื่ม กาแฟ ซึ่งมีสารประกอบอีกมาก และปริมาณคาเฟอีนในแต่ละแก้วก็ไม่เท่ากัน ขึ้นกับเมล็ด ปริมาณผงกาแฟ วิธีสกัด จำนวนช็อต และขนาดแก้ว [4]
อเมริกาโน่แก้วหนึ่งจึงไม่ใช่ “หน่วยวัดคาเฟอีน” และผลจากห้องทดลองก็แปลตรง ๆ มาเป็นกาแฟในมือเราไม่ได้เสียทีเดียว
ร่างกายเรามีจังหวะของมันเอง กาแฟแค่เข้าไปร่วมวงชั่วคราว สิ่งที่ควรสังเกตคือ ดื่มแล้วสดชื่นไหม ใจสั่นหรือเปล่า และคืนนั้นนอนหลับดีไหม
เรื่องการนอนนี่แหละที่ควรใส่ใจ เพราะคาเฟอีนอยู่ในร่างกายได้หลายชั่วโมง และแต่ละคนกำจัดมันได้เร็วช้าต่างกัน [4] ถ้าแก้วบ่ายทำให้นอนไม่หลับ นั่นเป็นสัญญาณให้ลองปรับเวลาหรือปริมาณที่ดื่ม
กาแฟไม่ต้องเป็นพระเอก Cortisol ก็ไม่ใช่ผู้ร้าย
ทั้งคู่เป็นเพื่อนร่วมทางยามเช้าของเราเท่านั้นเองค่ะ
อ้างอิง
- Stalder T, et al. The Cortisol Awakening Response: Regulation and Functional Significance. Endocrine Reviews. 2025;46(1):43–59. อ่านงานวิจัย
- Lovallo WR, et al. Stress-like adrenocorticotropin responses to caffeine in young healthy men. Pharmacol Biochem Behav. 1996;55(3):365–369. อ่านงานวิจัย
- Lovallo WR, et al. Caffeine stimulation of cortisol secretion across the waking hours in relation to caffeine intake levels. Psychosomatic Medicine. 2005;67(5):734–739. อ่านงานวิจัย
- van Dam RM, Hu FB, Willett WC. Coffee, Caffeine, and Health. N Engl J Med. 2020;383:369–378. อ่านบทความ
